“Programmatische muziek is een vorm van muziek die een verhaal vertelt of iets uitbeeldt dat op literatuur, geschiedenis of natuur betrekking heeft, het is muziek waarin zich een ‘programma’ ontvouwt”. Zo lazen we in Wikipedia. Dit in tegenstelling tot moderne muziek, waar het alleen maar gaat om muziek – de absolute vorm.

Heel oude muziek sloot het gebruik van programmatische elementen uit omdat ze vaak geïnspireerd was op religieuse thema’s en daarin werd het ‘wereldlijke’ uitgesloten. In de Baroktijd zie je steeds meer programmatische elementen binnensluipen, als een onderstreping van de tekst. Bekende voorbeelden zijn de imitaties van de ‘haan die kraait’ en de ‘aardbeving’ uit de Matthäuspassie van Johann Sebastian Bach. De Vier Jaargetijden van Antonioni Vivaldi zijn misschien het beste voorbeeld. Wie naar de ‘Winter’ luistert, krijgt het bijna koud…

Volwaardig ‘programmatisch’
Aan het eind van het Classicisme werd programmatische muziek echt volwaardig, bijvoorbeeld met Die Schöpfung van Haydn. En wat te denken van de Romantiek, met de Symphonie fantastique van Hector Berlioz, de Pastorale van Beethoven, Má Vlast van Bedrich Smetana of de schilderijententoonstelling van Modest Moessorgsky. In deze periode kwam ook het symfonisch gedicht opzetten, literair geïnspireerde programmatische muziek.

Ook na de romantiek werden verhalen verteld met muziek. Franse componisten als Debussy en Ravel waren er meesters in. En hoe bekend is niet de Catalogue des oiseaux naar aanleiding van een minutieuze studie van vogelgeluiden door componist Olivier Messiaen.

Meest ‘programmatisch’?
Afijn, voorbeelden te over. Welke muziek vindt u het meest programmatisch? Neem het mee op vrijdag de 28ste! We beginnen om half acht, in het Sint Annagebouw, achter de Vituskerk, Emmastraat, Hilversum.
De koffie staat klaar en in de pauze is er gelegenheid tot het drinken van een drankje. De avond duurt tot uiterlijk 23.00 uur.